Здравјето на жената во перименопауза и менопауза: што се менува и што треба да проверите?
Перименопаузата и менопаузата се природни периоди во животот на жената, но тоа не значи дека симптомите и здравствените промени треба едноставно да се трпат.
Ова не е само период во кој престанува менструалниот циклус. Хормоналните промени можат да влијаат врз срцето и крвните садови, телесната тежина, метаболизмот, коските, сонот, расположението, концентрацијата и сексуалното здравје.
Кај некои жени промените се лесни и краткотрајни. Кај други можат значително да влијаат врз секојдневниот живот, работата, односите и чувството на сопствена благосостојба.
Затоа перименопаузата е вистинско време жената да го стави сопственото здравје во фокус и навреме да ги процени ризиците што можат да се менуваат.
Што е перименопауза, а што менопауза?
Перименопауза
Перименопаузата е преодниот период пред менопаузата. Најчесто започнува во четириесеттите години, но кај некои жени може да започне и порано.
Во овој период нивото на хормоните не се намалува рамномерно, туку варира. Поради тоа менструалните циклуси можат да станат пократки, подолги, нередовни, пообилни или послаби.
Истовремено може да се појават топли бранови, ноќно потење, промени во расположението, нарушен сон, срцебиење и други симптоми.
Менопауза
Менопаузата се потврдува кога жената немала менструација во период од 12 последователни месеци, без друга медицинска причина.
Тоа не е краткотраен настан, туку почеток на нов животен период во кој намаленото ниво на естроген може долгорочно да влијае врз кардиоваскуларното здравје, коските, метаболизмот и урогениталното здравје.
Кои симптоми можат да се појават?
Секоја жена ја доживува перименопаузата и менопаузата различно.
Најчести симптоми се:
- промени и нередовност на менструалниот циклус;
- топли бранови;
- ноќно потење;
- тешкотии со заспивањето или често будење;
- замор и недостаток на енергија;
- промени во расположението;
- раздразливост, напнатост или анксиозност;
- намалено расположение;
- тешкотии со концентрацијата и помнењето;
- чувство на „ментална магла“;
- главоболки или влошување на мигрената;
- срцебиење или чувство на прескокнување на срцето;
- болки во мускулите и зглобовите;
- зголемување на телесната тежина;
- натрупување масно ткиво во пределот на стомакот;
- намалена сексуална желба;
- вагинална сувост и непријатност;
- болка при сексуален однос;
- почести уринарни инфекции или уринарни тегоби;
- промени на кожата и косата.
Појавата на симптомите не значи дека секоја тегоба автоматски е последица на менопаузата. Срцебиењето, силниот замор, нарушениот сон, промените во расположението и тежината можат да имаат и други причини.
Затоа е важна медицинска процена, а не самостојно поставување дијагноза.
Менопаузата и здравјето на срцето
Кардиоваскуларните заболувања не се само „машки проблем“.
Кај жените, ризикот од висок крвен притисок, атеросклероза, срцев и мозочен удар се зголемува со возраста, а периодот на преминување кон менопауза е важен момент за навремена превенција.
За време на перименопаузата и по менопаузата може да дојде до:
- зголемување на LDL холестеролот;
- промени во распределбата на телесните масти;
- натрупување масно ткиво околу стомакот и внатрешните органи;
- зголемување на крвниот притисок;
- намалена чувствителност на инсулин;
- зголемен ризик од метаболички синдром и дијабетес;
- промени во функцијата на крвните садови;
- намалување на физичката активност поради замор, лош сон или други симптоми.
Менопаузата сама по себе не значи дека жената ќе развие срцево заболување. Но овој период може да ги открие или забрза ризиците што веќе постојат.
Затоа контролата на крвниот притисок, холестеролот, шеќерот во крвта, телесната тежина и обемот на половината станува особено важна.
Срцебиење во перименопауза – дали е секогаш безопасно?
Чувството на забрзано, силно или неправилно срцебиење може да се појави во перименопаузата и менопаузата. Кај дел од жените тоа е поврзано со топлите бранови, анксиозноста, нарушениот сон, кофеинот или хормоналните промени.
Но срцебиењето не треба автоматски да се припише на менопаузата.
Потребна е лекарска процена доколку:
- срцебиењето се повторува или трае подолго;
- се јавува во мирување;
- е придружено со вртоглавица или слабост;
- чувствувате болка или притисок во градите;
- имате недостиг на воздух;
- сте се онесвестиле или имате чувство дека ќе се онесвестите;
- имате познато срцево заболување;
- симптомите стануваат почести или посилни.
Во зависност од симптомите, лекарот може да препорача ЕКГ, лабораториски испитувања, ехокардиографија, Холтер ЕКГ или други испитувања.
Зошто телесната тежина полесно се зголемува?
Зголемувањето на телесната тежина во средната возраст не е предизвикано само од хормоните.
Влијание имаат и:
- постепеното намалување на мускулната маса;
- помалата потрошувачка на енергија;
- недоволната физичка активност;
- нарушениот сон;
- стресот;
- промените во апетитот;
- начинот на исхрана;
- наследната предиспозиција.
Хормоналните промени можат да придонесат масното ткиво повеќе да се натрупува околу стомакот. Абдоминалното и висцералното масно ткиво се поврзани со поголем ризик од инсулинска резистенција, дијабетес и кардиоваскуларни заболувања.
Целта не треба да биде строга и краткотрајна диета. Потребен е одржлив план што ги зема предвид возраста, здравствената состојба, мускулната маса, секојдневните обврски и реалните можности на жената.
Менопаузата и здравјето на коските
Естрогенот има важна улога во зачувувањето на коскената маса. Со неговото намалување, губењето на коскената маса се забрзува, особено во првите години по менопаузата.
Ризикот од остеопороза е поголем кај жени:
- со рана менопауза;
- со ниска телесна тежина;
- со семејна историја на остеопороза и скршеници;
- кои пушат;
- кои се недоволно физички активни;
- со недостаток на витамин Д или недоволен внес на калциум;
- кои долготрајно користат одредени лекови;
- кои имаат заболувања што влијаат врз коските.
За заштита на коските се важни редовната физичка активност, вежбите со отпор, соодветниот внес на протеини и калциум, витамин Д кога е потребен и прекин на пушењето.
Кај жени со зголемен ризик, лекарот може да препорача мерење на коскената густина.
Сонот, расположението и „менталната магла“
Нарушениот сон е чест во перименопаузата. Топлите бранови и ноќното потење можат да го прекинуваат сонот, но несоницата може да се појави и независно од нив.
Недоволниот сон може да влијае врз:
- концентрацијата;
- помнењето;
- расположението;
- апетитот;
- телесната тежина;
- крвниот притисок;
- енергијата и работната способност.
Промените во расположението, раздразливоста и анксиозноста се реални и не треба да се потценуваат.
Но долготрајната тага, губењето интерес, чувството на безнадежност или значајното нарушување на секојдневното функционирање бараат стручна процена и поддршка.
Што треба да проверува жената во овој период?
Перименопаузата и менопаузата се добра можност да се направи целосна процена на здравјето.
Во зависност од возраста, симптомите и личниот ризик, процената може да опфати:
- мерење на крвниот притисок;
- телесна тежина, индекс на телесна маса и обем на половината;
- липиден профил;
- шеќер во крвта и HbA1c;
- процена на кардиоваскуларниот ризик;
- ЕКГ и кардиолошки преглед кога има индикација;
- процена на функцијата на тироидната жлезда кога симптомите го налагаат тоа;
- процена на ризикот од остеопороза;
- гинеколошки преглед;
- редовен скрининг за рак на дојка и грлото на матката;
- процена на спиењето, расположението и психичката состојба;
- анализа на начинот на исхрана и физичката активност.
Не се потребни сите испитувања кај секоја жена. Планот треба да биде индивидуален.
Индивидуална ендокринолошка и кардиолошка процена
Хормоналните и метаболичките промени во перименопаузата и менопаузата можат да влијаат врз телесната тежина, распределбата на масното ткиво, шеќерот во крвта, липидниот профил, крвниот притисок, коскеното здравје и функцијата на тироидната жлезда.
Ендокринолошка процена
Во КАРДИО ПРЕВЕНТ можете да направите индивидуална ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог.
Во зависност од симптомите и здравствената состојба, процената може да опфати:
- метаболичко и хормонално здравје;
- функција на тироидната жлезда;
- телесна тежина и метаболички ризик;
- инсулинска резистенција и дијабетес;
- витамин Д и здравје на коските;
- индивидуална процена на потребните лабораториски испитувања;
- препораки за понатамошно следење и третман.
Кардиолошка процена
Кардиолошка процена можете да направите кај искусните кардиолози во ПЗУ КАРДИОМЕДИКА СРБИНОВСКИ.
Во зависност од индивидуалниот кардиоваскуларен ризик и присутните симптоми, процената може да вклучува:
- мерење и процена на крвниот притисок;
- ЕКГ;
- ехокардиографски преглед;
- процена на липидниот профил и шеќерот во крвта;
- процена на семејната и личната медицинска историја;
- процена на срцебиење, болка во градите, замор или недостиг на воздух;
- дополнителни кардиолошки испитувања кога постои медицинска индикација;
- индивидуални препораки за намалување на кардиоваскуларниот ризик.
Не се потребни исти испитувања кај секоја жена. Ендокринолошката и кардиолошката процена се приспособуваат на возраста, симптомите, здравствената состојба и индивидуалните ризик-фактори.
Што можете да направите за своето здравје?
Движете се редовно
Комбинацијата од аеробна активност и вежби за сила помага во:
- зачувување на мускулната маса;
- контрола на телесната тежина;
- подобрување на крвниот притисок и шеќерот;
- заштита на коските;
- подобрување на сонот и расположението.
Започнете постепено и изберете активност што можете долгорочно да ја одржувате.
Вклучете вежби за сила
Вежбите со сопствена тежина, еластични ленти или тегови се особено важни во средната возраст.
Тие помагаат во зачувување на мускулите, стабилноста, силата и коскената маса.
Хранете се за здравје, а не за краткотрајно слабеење
Исхраната треба да содржи:
- зеленчук и овошје;
- интегрални житарки;
- мешунки;
- риба;
- јаткасти плодови и семки;
- квалитетни извори на протеини;
- млечни производи или други извори на калциум;
- маслиново масло и други извори на незаситени масти.
Ограничете ги засладените пијалаци, прекумерното количество слатки, преработеното месо, храната богата со сол и честото консумирање високопреработени производи.
Не пушете
Пушењето го зголемува кардиоваскуларниот ризик, го забрзува губењето на коскената маса и е поврзано со порано настапување на менопаузата.
Не го занемарувајте сонот
Создајте редовен ритам на спиење, ограничете ги кофеинот и алкохолот во вечерните часови и разговарајте со лекар ако несоницата трае или значајно го нарушува Вашето функционирање.
Побарајте поддршка
Не мора сами да се справувате со симптомите, промените во телото и емоционалниот товар.
Разговорот со лекар, психолог или друг соодветен стручен професионалец може значително да помогне.
Дали хормонската терапија е за секоја жена?
Не.
Менопаузалната хормонска терапија е најефикасниот третман за топлите бранови и ноќното потење, а може да помогне и кај други симптоми и во заштитата од губење на коскената маса.
Но одлуката за нејзино започнување е индивидуална.
Таа зависи од:
- возраста;
- времето поминато од почетокот на менопаузата;
- интензитетот на симптомите;
- присуството на матка;
- личната и семејната медицинска историја;
- ризикот од тромбоза;
- претходен срцев или мозочен удар;
- заболувања на црниот дроб;
- одредени малигни заболувања;
- индивидуалниот кардиоваскуларен ризик.
Хормонската терапија не треба да се започнува самостојно и не се препорачува само со цел превенција на срцеви заболувања.
Одлуката треба да се донесе по разговор со гинеколог и, кога е потребно, по кардиолошка и ендокринолошка процена.
Нерегулираните и индивидуално подготвувани „биоидентични“ препарати не се автоматски побезбедни од одобрените и стандардизирани терапии.
Кои симптоми не треба да ги припишете само на менопаузата?
Побарајте лекарска помош ако имате:
- болка, притисок или тежина во градите;
- недостиг на воздух;
- ненадејна слабост, трнење или нарушување на говорот;
- несвестица;
- ново или изразено неправилно срцебиење;
- многу обилно или продолжено крвавење;
- какво било вагинално крвавење по 12 месеци без менструација;
- необјаснето нагло слабеење;
- долготрајна тага, безнадежност или значајно нарушување на секојдневното функционирање.
Не претпоставувајте дека секој нов симптом е „само од хормоните“.
Менопаузата не е крај на женското здравје – туку момент за нов почеток
Перименопаузата и менопаузата се природни животни фази, но начинот на кој жената ќе помине низ нив не треба да биде препуштен на случајност.
Ова е период кога со навремена процена, правилна исхрана, физичка активност, квалитетен сон и соодветна медицинска поддршка може многу да се направи за идното здравје.
Не мора да ги прифаќате заморот, несоницата, срцебиењето, зголемената тежина или лошото расположение како нешто што едноставно мора да се трпи.
Ставете го своето здравје во фокус
Во КАРДИО ПРЕВЕНТ пристапуваме кон женското здравје индивидуално, со посебно внимание на хормоналното и метаболичкото здравје, кардиоваскуларниот ризик, телесната тежина, физичката активност, исхраната и психолошката благосостојба.
Можете да закажете:
- ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог;
- кардиолошка процена кај искусните кардиолози во ПЗУ КАРДИОМЕДИКА СРБИНОВСКИ.
Закажете индивидуална процена и направете го следниот чекор кон поздрав и поактивен живот.
"КАРДИО ПРЕВЕНТ — Превенцијата е најдобра терапија."
