Заболувања на тироидната жлезда: кога симптомите не треба да се игнорираат
Замор, промени во тежината, срцебиење или промени во расположението – дали причината е тироидната жлезда?
Тироидната жлезда е мала жлезда во форма на пеперутка, сместена во предниот дел на вратот.
Иако е мала, хормоните што ги создава влијаат врз речиси секој орган во телото. Тие учествуваат во регулирањето на метаболизмот, телесната температура, срцевата работа, варењето, мускулите, нервниот систем, менструалниот циклус и нивото на енергија.
Кога тироидната жлезда создава премалку или премногу хормони, симптомите можат да бидат различни и често се припишуваат на стрес, возраста, менопаузата или недоволниот сон.
Од друга страна, заморот, промените во тежината и срцебиењето не значат автоматски дека постои заболување на тироидната жлезда.
Затоа се потребни медицинска процена и правилно избрани испитувања.
Во КАРДИО ПРЕВЕНТ можете да направите индивидуална ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог.
"Не поставувајте дијагноза само според симптомите. Проверете ја функцијата на тироидната жлезда стручно и навреме. Закажете ендокринолошка процена."
Каква е улогата на тироидната жлезда?
Тироидната жлезда создава хормони, главно тироксин – Т4 и тријодтиронин – Т3.
Нивното создавање го регулира тиреостимулирачкиот хормон – TSH, кој се создава во хипофизата.
Тироидните хормони влијаат врз:
- начинот на кој организмот ја користи енергијата;
- срцевата фреквенција и ритам;
- телесната температура;
- варењето;
- телесната тежина;
- мускулната сила;
- концентрацијата и расположението;
- менструалниот циклус и репродуктивното здравје;
- растот и развојот кај децата;
- здравјето на коските.
Нарушувањето на функцијата може да го забави или забрза работењето на повеќе органи.
Кои заболувања на тироидната жлезда се најчести?
Хипотироидизам – намалена функција
Хипотироидизам значи дека тироидната жлезда не создава доволно хормони за потребите на организмот.
Кога тироидните хормони се намалени, многу телесни функции се забавуваат.
Можни симптоми се:
- замор и поспаност;
- чувство на студ;
- зголемување на телесната тежина;
- тешкотии при намалување на тежината;
- сува кожа;
- сува и кршлива коса;
- опаѓање на косата;
- запек;
- забавена срцева работа;
- болки и слабост во мускулите;
- нарушена концентрација;
- заборавеност;
- намалено расположение;
- отеченост на лицето;
- промени во менструалниот циклус;
- потешкотии со плодноста;
- покачен холестерол.
Симптомите обично се развиваат постепено и не се специфични само за хипотироидизам.
Најчеста причина е Хашимотовиот тироидитис, но намалена функција може да се појави и по операција, терапија со радиоактивен јод, воспаление на тироидната жлезда, одредени лекови или други состојби.
Хашимотов тироидитис
Хашимотовиот тироидитис е автоимуно заболување при кое имунолошкиот систем ја напаѓа тироидната жлезда.
Со текот на времето може да доведе до намалено создавање тироидни хормони и развој на хипотироидизам.
Присуството на антитела не значи автоматски дека секој пациент веднаш има потреба од терапија.
Одлуката зависи од:
- вредноста на TSH и тироидните хормони;
- симптомите;
- возраста;
- бременоста или планирањето бременост;
- присутните заболувања;
- ултразвучниот наод;
- индивидуалниот ризик.
Потребно е редовно следење, но не и неконтролирано повторување на сите антитела без медицинска причина.
Хипертироидизам – зголемена функција
Хипертироидизам значи дека тироидната жлезда создава повеќе хормони отколку што му се потребни на организмот.
Тоа може да го забрза работењето на повеќе органи.
Можни симптоми се:
- забрзано или неправилно срцебиење;
- чувство на прескокнување на срцето;
- тресење на рацете;
- зголемено потење;
- неподносливост на топлина;
- нервоза и раздразливост;
- анксиозност;
- нарушен сон;
- намалување на телесната тежина и покрај зачуван или зголемен апетит;
- чести столици;
- мускулна слабост;
- замор;
- нарушен менструален циклус;
- зголемена тироидна жлезда;
- промени на очите кај Грејвсовата болест.
Нелекуваниот хипертироидизам може да го зголеми ризикот од нарушувања на срцевиот ритам, срцева слабост, губење коскена маса и други компликации.
Грејвсова болест
Грејвсовата болест е автоимуно заболување и една од најчестите причини за хипертироидизам.
Имунолошкиот систем создава антитела кои ја стимулираат тироидната жлезда да произведува премногу хормони.
Покрај симптомите на хипертироидизам, кај дел од пациентите може да се појават:
- испакнатост на очите;
- сувост и чувство на песок во очите;
- црвенило;
- отекување околу очите;
- двојни слики или други промени на видот.
Потребна е ендокринолошка процена и индивидуален избор на терапија.
Јазли на тироидната жлезда
Јазлите се ограничени промени во ткивото на тироидната жлезда.
Тие се чести и голем дел од нив се бенигни. Повеќето не предизвикуваат симптоми и се откриваат случајно при преглед или снимање направено поради друга причина.
Јазолот може да бара дополнителна процена ако:
- расте;
- е тврд или неправилен;
- постојат зголемени лимфни јазли;
- предизвикува тешкотии при голтање;
- создава притисок или чувство на стегање во вратот;
- предизвикува промена на гласот;
- создава прекумерно количество тироидни хормони;
- има сомнителни карактеристики на ултразвук.
Нормалната вредност на TSH не го исклучува присуството на јазол.
Дали секој јазол треба да се биопсира?
Не.
Одлуката за тенкоиглена аспирациска биопсија не се носи само според големината на јазолот.
Се земаат предвид:
- ултразвучниот изглед;
- големината;
- присуството на сомнителни карактеристики;
- растот со текот на времето;
- возраста;
- личната и семејната медицинска историја;
- изложеноста на зрачење;
- присуството на сомнителни лимфни јазли.
Јазлите со низок ризик може само да се следат, додека кај сомнителните промени може да биде потребна биопсија.
Повеќето јазли на тироидната жлезда се бенигни.
Зголемена тироидна жлезда – струма
Струма значи зголемување на тироидната жлезда.
Таа може да биде:
- дифузно зголемена;
- со еден јазол;
- со повеќе јазли;
- со нормална функција;
- поврзана со хипотироидизам;
- поврзана со хипертироидизам.
Поголемата струма може да предизвика чувство на притисок во вратот, тешкотии при голтање, промена на гласот или отежнато дишење.
Третманот зависи од причината, големината, функцијата и присутните симптоми.
Тироидната жлезда и срцето
Тироидните хормони директно влијаат врз срцевата работа.
Хипертироидизмот може да предизвика:
- забрзана срцева работа;
- неправилен срцев ритам;
- атријална фибрилација;
- покачен крвен притисок;
- влошување на ангина;
- срцева слабост кај ризични пациенти.
Хипотироидизмот може да биде поврзан со:
- забавена срцева работа;
- покачен холестерол;
- задржување течности;
- промени во крвниот притисок;
- зголемен кардиоваскуларен ризик кога состојбата не е соодветно контролирана.
Срцебиењето, неправилниот пулс, болката во градите и недостигот на воздух не треба автоматски да се припишуваат само на тироидната жлезда. Во одредени случаи е потребна и кардиолошка процена.
Тироидната жлезда, телесната тежина и метаболизмот
Намалената функција на тироидната жлезда може да придонесе за умерено зголемување на телесната тежина, делумно и поради задржување течности.
Но значителното зголемување на тежината најчесто не се објаснува само со тироидната жлезда.
Влијание имаат и:
- начинот на исхрана;
- физичката активност;
- мускулната маса;
- сонот;
- стресот;
- возраста;
- менопаузата;
- инсулинската резистенција;
- други хормонални и метаболички фактори.
Лекувањето со тироиден хормон кај лице со нормална функција не е безбеден ниту препорачан начин за слабеење.
Како се испитува тироидната жлезда?
Процената започнува со разговор за симптомите, личната и семејната медицинска историја, терапијата и претходните резултати.
Во зависност од состојбата, лекарот може да препорача:
- TSH;
- слободен T4;
- T3 кога постои индикација;
- антитела поврзани со автоимуни заболувања;
- ултразвучен преглед на тироидната жлезда;
- дополнителни лабораториски испитувања;
- сцинтиграфија во одредени случаи;
- тенкоиглена биопсија на сомнителен јазол;
- кардиолошка процена кога има срцебиење или други кардиоваскуларни симптоми.
Не се потребни сите испитувања кај секој пациент.
Нормален TSH најчесто укажува на уредна функција, но не дава целосна информација за структурата на жлездата и присуството на јазли.
Дали е потребна терапија?
Терапијата зависи од точната дијагноза.
Може да вклучува:
- надоместување тироиден хормон кај хипотироидизам;
- лекови што го намалуваат создавањето тироидни хормони;
- радиоактивен јод;
- хируршки третман;
- следење без веднаш да се започне терапија;
- третман на придружните симптоми и компликации.
Не секое покачување на TSH бара ист третман, не секој јазол бара операција и не секое присуство на антитела бара лекови.
Одлуката се носи индивидуално.
Важно: не земајте јод на своја рака
Јодот е потребен за создавање тироидни хормони, но поголемо количество не значи и подобра функција.
Неконтролираното земање јод или препарати од алги може кај одредени лица да предизвика или да влоши хипотироидизам, хипертироидизам или автоимуно заболување.
Додатоците не треба да се започнуваат без совет од лекар.
Ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан
Во КАРДИО ПРЕВЕНТ можете да направите индивидуална ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог.
Процената може да опфати:
- детална анализа на симптомите;
- лична и семејна медицинска историја;
- преглед на тироидната жлезда;
- анализа на TSH, слободен T4, T3 и антитела;
- процена на ултразвучните наоди;
- процена и следење на тироидни јазли;
- процена на Хашимотов тироидитис и Грејвсова болест;
- процена на влијанието врз телесната тежина, метаболизмот и срцевата работа;
- избор или приспособување на терапијата;
- индивидуален план за понатамошно следење;
- упатување на дополнителни испитувања кога постои медицинска индикација.
Испитувањата и третманот се приспособуваат на секој пациент поединечно.
Кога треба да закажете преглед?
Закажете ендокринолошка процена ако:
- имате необјаснет замор или поспаност;
- чувствувате забрзано или неправилно срцебиење;
- необјаснето ја зголемувате или намалувате телесната тежина;
- имате промени во менструалниот циклус;
- планирате бременост или сте бремени и имате тироидно заболување;
- забележувате оток или јазол на вратот;
- имате тешкотии при голтање или чувство на притисок;
- лабораториските резултати покажуваат промени на TSH или тироидните хормони;
- имате позитивни тироидни антитела;
- веќе користите терапија, но симптомите или резултатите не се добро контролирани;
- имате семејна историја на тироидни или автоимуни заболувања.
Не дозволувајте симптомите да останат без објаснување
Заморот, срцебиењето, промените во тежината и расположението можат да бидат поврзани со тироидната жлезда, но можат да имаат и други причини.
Правилниот пристап не е претпоставување, туку стручна процена.
Закажете ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог.
"КАРДИО ПРЕВЕНТ — Превенцијата е најдобра терапија."
Најчесто поставувани прашања
Дали заморот секогаш значи дека имам проблем со тироидната жлезда?
Не. Заморот има многу можни причини. За процена на тироидната функција се потребни медицински преглед и лабораториски испитувања.
Дали позитивните антитела значат дека мора да земам терапија?
Не секогаш. Одлуката зависи од функцијата на тироидната жлезда, симптомите, возраста, бременоста и другите индивидуални фактори.
Дали секој јазол е опасен?
Не. Повеќето тироидни јазли се бенигни. Ризикот се проценува според ултразвучниот изглед, големината и медицинската историја.
Дали секој јазол треба да се биопсира?
Не. Биопсија се препорачува само кај јазли што исполнуваат одредени критериуми според големината и ултразвучните карактеристики.
Дали можам самостојно да земам јод?
Не е препорачливо. Прекумерниот внес на јод може да предизвика или влоши одредени тироидни заболувања.
Дали хипотироидизмот е причина за значително зголемување на тежината?
Може да придонесе за умерено зголемување, но значителната обезност обично не се објаснува само со тироидната жлезда.
Колку често треба да го проверувам TSH?
Честотата зависи од дијагнозата, терапијата, возраста, бременоста и стабилноста на резултатите. Планот за контрола го определува лекарот.
