Дијабетес: не е доволно само да го следите шеќерот
Навремена дијагноза, индивидуален третман и превенција на компликациите
Дијабетесот е хронично заболување кое се развива кога организмот не создава доволно инсулин или не може правилно да го користи инсулинот што го создава.
Резултатот е покачено ниво на гликоза во крвта.
Но дијабетесот не е само „покачен шеќер“. Доколку не се контролира правилно, со текот на времето може да ги оштети срцето и крвните садови, бубрезите, очите, нервите и стапалата.
Со навремена дијагноза, индивидуално избрана терапија, соодветна исхрана, редовна физичка активност и контрола на другите ризик-фактори, дијабетесот може успешно да се контролира, а ризикот од компликации значително да се намали.
Во КАРДИО ПРЕВЕНТ можете да направите индивидуална ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог, а кардиолошка процена и следење кај искусните кардиолози од ПЗУ КАРДИОМЕДИКА СРБИНОВСКИ.
Со заеднички пристап се проценуваат не само вредностите на шеќерот, туку и телесната тежина, крвниот притисок, липидите, бубрежната функција и целокупниот кардиоваскуларен ризик.
"Не чекајте да се појават компликации за да започнете да се грижите за дијабетесот. Закажете индивидуална процена."
Што се случува во организмот?
Инсулинот е хормон што се создава во панкреасот. Неговата задача е да ѝ помогне на гликозата од крвта да влезе во клетките и да се искористи како енергија.
Кога нема доволно инсулин или кога клетките не реагираат правилно на неговото дејство, гликозата останува во крвта и нејзиното ниво се зголемува.
Долготрајно покачениот шеќер може постепено да ги оштетува крвните садови и органите, дури и кога пациентот нема изразени симптоми.
Кои видови дијабетес постојат?
Дијабетес тип 1
Дијабетес тип 1 е автоимуно заболување при кое имунолошкиот систем ги уништува клетките во панкреасот што создаваат инсулин.
Лицата со дијабетес тип 1 мора да примаат инсулин. Болеста најчесто започнува во детството или младоста, но може да се појави на која било возраст.
Симптомите обично се развиваат релативно брзо.
Дијабетес тип 2
Дијабетес тип 2 е најчестиот облик.
Во почетокот организмот создава инсулин, но клетките не реагираат доволно добро на неговото дејство. Ова се нарекува инсулинска резистенција.
Со текот на времето панкреасот може да ја изгуби способноста да создава доволно инсулин, а шеќерот во крвта постепено се зголемува.
Дијабетес тип 2 е почест кај лица со прекумерна телесна тежина, недоволна физичка активност и семејна предиспозиција, но може да се развие и кај лица кои немаат изразена обезност.
Гестациски дијабетес
Гестацискиот дијабетес се развива во текот на бременоста.
Најчесто исчезнува по породувањето, но жените кои имале гестациски дијабетес имаат зголемен ризик подоцна да развијат дијабетес тип 2.
Потребни се контрола по породувањето и редовно долгорочно следење.
Други видови дијабетес
Дијабетес може да се развие и како последица на:
- заболувања на панкреасот;
- одредени генетски состојби;
- ендокринолошки заболувања;
- употреба на одредени лекови;
- други медицински состојби.
Затоа е важно да се утврди точниот тип на дијабетес, бидејќи третманот не е ист кај сите пациенти.
Кои се симптомите на дијабетес?
Можни симптоми се:
- зголемена жед;
- често мокрење, особено во текот на ноќта;
- зголемен глад;
- замор и недостаток на енергија;
- заматен вид;
- необјаснето намалување на телесната тежина;
- чести инфекции;
- бавно зараснување на раните;
- чешање и инфекции во гениталната регија;
- трнење, печење или намалено чувство во стапалата и дланките;
- сува кожа;
- раздразливост и тешкотии со концентрацијата.
Кај дијабетес тип 2 симптомите често се развиваат бавно и можат долго време да останат незабележани.
Некои луѓе немаат никакви симптоми и дознаваат дека имаат дијабетес при рутински лабораториски преглед или по појава на компликација.
Кој треба да се провери?
Проверка на шеќерот во крвта е особено важна кај лица:
- со прекумерна телесна тежина или обезност;
- со поголем обем на половината;
- со семејна историја на дијабетес тип 2;
- со висок крвен притисок;
- со покачени триглицериди или низок HDL холестерол;
- со кардиоваскуларно заболување;
- со недоволна физичка активност;
- со инсулинска резистенција или предијабетес;
- со замастен црн дроб;
- со синдром на полицистични јајници;
- со историја на гестациски дијабетес;
- кои користат терапија што може да го покачи шеќерот;
- на возраст над 35 години, особено ако имаат дополнителни ризик-фактори.
Лицата со нормални резултати, но со присутни ризик-фактори, треба периодично повторно да се проверуваат според препораката на лекарот.
Како се поставува дијагнозата?
Дијабетесот се дијагностицира со лабораториски испитувања.
Може да се користат:
- гликоза во плазма на гладно;
- HbA1c;
- орален гликозо-толерантен тест;
- случајно измерена гликоза кај лице со типични симптоми.
Вредности што можат да укажуваат на дијабетес се:
- гликоза на гладно од 7,0 mmol/L или повеќе;
- HbA1c од 6,5% или повеќе;
- гликоза од 11,1 mmol/L или повеќе, два часа по орален гликозо-толерантен тест;
- случајно измерена гликоза од 11,1 mmol/L или повеќе, кога се присутни типични симптоми.
Кога нема јасни симптоми или изразено покачување на шеќерот, дијагнозата вообичаено треба да се потврди со повторено или дополнително лабораториско испитување.
Резултатите треба да ги толкува лекар, бидејќи одредени состојби можат да влијаат врз точноста на HbA1c и другите тестови.
Што е HbA1c?
HbA1c е лабораториски показател што дава информација за просечното ниво на шеќер во крвта во изминатите два до три месеци.
Се користи за:
- дијагностицирање предијабетес и дијабетес тип 2;
- следење на контролата на дијабетесот;
- процена на ефикасноста на терапијата;
- планирање на понатамошниот третман.
Целната вредност не е иста за секој пациент.
Таа се определува индивидуално според возраста, времетраењето на дијабетесот, ризикот од хипогликемија, придружните заболувања и општата здравствена состојба.
Зошто е важна контролата на дијабетесот?
Долготрајно покачениот шеќер може постепено да ги оштети малите и големите крвни садови.
Срце и крвни садови
Лицата со дијабетес имаат зголемен ризик од:
- коронарна артериска болест;
- инфаркт;
- мозочен удар;
- периферна артериска болест;
- срцева слабост.
Затоа не е доволно да се контролира само шеќерот. Потребно е да се следат и крвниот притисок, холестеролот, телесната тежина, пушењето и физичката активност.
Бубрези
Дијабетесот може да ги оштети малите крвни садови во бубрезите и постепено да доведе до хронична бубрежна болест.
Редовното следење може да вклучува:
- креатинин и проценета гломеруларна филтрација;
- однос албумин–креатинин во урина;
- крвен притисок.
Очи
Дијабетичната ретинопатија може да се развива без рани симптоми и постепено да го оштети видот.
Затоа се потребни редовни офталмолошки прегледи, дури и кога видот е добар.
Нерви и стапала
Оштетувањето на нервите може да предизвика:
- трнење;
- печење;
- болка;
- намалено чувство;
- незабележани повреди на стапалата.
Редовната проверка на стапалата е важен дел од грижата за дијабетесот.
Како се лекува дијабетесот?
Третманот зависи од типот на дијабетесот, вредностите на шеќерот, телесната тежина, возраста, присутните компликации и другите заболувања.
Може да вклучува:
- индивидуално приспособена исхрана;
- редовна физичка активност;
- намалување на телесната тежина кога е потребно;
- таблетарна терапија;
- инјекциска терапија;
- инсулин;
- контрола на крвниот притисок и липидите;
- прекин на пушењето;
- редовно следење и превенција на компликациите.
Не постои една терапија што е најдобра за сите пациенти.
Современиот избор на лекови не се заснова само на вредноста на шеќерот. Се земаат предвид и:
- присуството на кардиоваскуларно заболување;
- срцева слабост;
- хронична бубрежна болест;
- ризикот од хипогликемија;
- потребата од намалување на телесната тежина;
- возраста и општата здравствена состојба;
- можностите и преференциите на пациентот.
Исхрана при дијабетес
Не постои една универзална „дијабетична диета“.
Планот треба да се приспособи на:
- терапијата;
- телесната тежина;
- вредностите на шеќерот;
- дневниот распоред;
- физичката активност;
- навиките и вкусот;
- придружните заболувања.
Вообичаено се препорачува исхрана која вклучува:
- зеленчук;
- мешунки;
- интегрални житарки;
- овошје во соодветни порции;
- квалитетни извори на протеини;
- риба;
- јаткасти плодови и семки;
- незаситени масти;
- доволно растителни влакна.
Потребно е да се ограничат засладените пијалаци, честото консумирање слатки, високопреработената храна, прекумерните порции и храната богата со сол и заситени масти.
Јаглехидратите не мора целосно да се исклучат. Важни се нивниот вид, количеството, распоредот и комбинацијата со другите намирници.
Физичка активност
Редовната физичка активност помага:
- да се намали шеќерот во крвта;
- да се подобри чувствителноста на инсулин;
- полесно да се контролира телесната тежина;
- да се намали крвниот притисок;
- да се подобри кондицијата;
- да се намали кардиоваскуларниот ризик.
Корисна е комбинација од аеробна активност и вежби за сила.
Програмата треба да се приспособи на возраста, терапијата, физичката способност и присутните компликации. Лицата кои користат инсулин или терапија што може да предизвика хипогликемија треба да добијат јасни насоки за безбедно вежбање.
Што е хипогликемија?
Хипогликемија значи прениско ниво на шеќер во крвта. Најчесто се јавува кај лица што користат инсулин или одредени лекови за дијабетес.
Можни симптоми се:
- потење;
- тресење;
- силен глад;
- срцебиење;
- слабост;
- вртоглавица;
- раздразливост;
- тешкотии со концентрацијата;
- збунетост.
Тешката хипогликемија може да доведе до губење свест и бара итно реагирање.
Пациентот и неговото семејство треба да знаат како да ја препознаат и што да направат кога ќе се појави.
Што треба редовно да се следи?
Следењето на дијабетесот не треба да се сведе само на мерење шеќер.
Во зависност од индивидуалната состојба, потребно е да се следат:
- гликоза во крвта;
- HbA1c;
- крвен притисок;
- телесна тежина и обем на половината;
- липиден профил;
- бубрежна функција;
- албумин во урината;
- здравје на очите;
- стапала и периферна циркулација;
- знаци на невропатија;
- црн дроб;
- придржување кон терапијата;
- исхрана и физичка активност;
- психолошка состојба и квалитет на живот.
Планот и честотата на контролите се определуваат индивидуално.
Стручна грижа за дијабетесот и кардиоваскуларниот ризик
Дијабетесот бара повеќе од повремено мерење на шеќерот. Потребни се индивидуално приспособена терапија, редовно следење и навремена процена на ризикот од компликации.
Ендокринолошка процена
Во КАРДИО ПРЕВЕНТ, ендокринолошката процена ја врши доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог.
Процената може да опфати:
- утврдување на типот и моменталната контрола на дијабетесот;
- анализа на лабораториските резултати;
- процена на постојната терапија и нејзината ефикасност;
- процена на ризикот од хипогликемија;
- процена на телесната тежина и метаболичкиот ризик;
- проверка за можни компликации;
- процена на кардиоваскуларниот и бубрежниот ризик;
- избор или приспособување на терапијата кога е потребно;
- индивидуални препораки за исхрана, физичка активност и понатамошно следење.
Кардиолошка процена
Кардиолошката процена и следење се достапни кај искусните кардиолози од ПЗУ КАРДИОМЕДИКА СРБИНОВСКИ.
Во зависност од здравствената состојба и индивидуалниот ризик, процената може да вклучува:
- мерење и процена на крвниот притисок;
- ЕКГ;
- ехокардиографски преглед;
- процена на липидниот профил;
- процена на срцебиење, болка во градите, замор или недостиг на воздух;
- процена на личната и семејната кардиоваскуларна историја;
- процена на целокупниот ризик од срцев и мозочен удар;
- дополнителни кардиолошки испитувања кога постои медицинска индикација;
- индивидуални препораки за намалување на кардиоваскуларниот ризик.
Ендокринолошката и кардиолошката процена се приспособуваат на секој пациент поединечно.
Не дозволувајте дијабетесот тивко да напредува
Дијабетесот може долго време да не предизвикува забележливи симптоми, но покачениот шеќер во тој период може постепено да ги оштетува крвните садови и органите.
Добрата контрола не значи само подобра лабораториска вредност. Таа значи помал ризик од инфаркт, мозочен удар, бубрежна слабост, оштетување на видот и други компликации.
Закажете ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог, и кардиолошка процена кај искусните кардиолози од ПЗУ КАРДИОМЕДИКА СРБИНОВСКИ.
"КАРДИО ПРЕВЕНТ — Превенцијата е најдобра терапија."
Најчесто поставувани прашања
Дали дијабетесот може да постои без симптоми?
Да. Особено дијабетес тип 2 може да се развива со години без јасни симптоми.
Дали едно покачено мерење значи дека имам дијабетес?
Не секогаш. Кога нема типични симптоми или изразено покачен шеќер, дијагнозата вообичаено се потврдува со повторено или дополнително лабораториско испитување.
Дали секој пациент со дијабетес мора да прима инсулин?
Не. Инсулинот е неопходен кај дијабетес тип 1. Кај дијабетес тип 2 потребата зависи од текот на болеста, вредностите на шеќерот и ефектот на другите мерки и терапии.
Дали можам да јадам овошје?
Да, но видот, количеството и распоредот треба да бидат приспособени на индивидуалниот план за исхрана и терапијата.
Дали треба целосно да ги исфрлам јаглехидратите?
Не. Не е потребно целосно исклучување. Важни се изборот, количеството, распоредот и вкупниот начин на исхрана.
Дали дијабетес тип 2 може да се стави во ремисија?
Кај дел од пациентите со дијабетес тип 2, значително и одржливо намалување на телесната тежина може да доведе до вредности на шеќерот под дијабетичниот праг без терапија. Тоа се нарекува ремисија, а не трајно излекување, бидејќи состојбата може повторно да се појави.
Колку често треба да го проверувам HbA1c?
Зависи од контролата на дијабетесот, промените во терапијата и индивидуалната состојба. Честотата ја определува лекарот.
