Инсулинска резистенција: тивка промена што може да се открие и контролира навреме
Што е инсулинска резистенција, кој треба да се провери и како се подобрува?
Инсулинската резистенција може да се развива со години без јасни симптоми.
Често се открива дури кога ќе се појават зголемена телесна тежина, покачен шеќер во крвта, нарушени масти, замастен црн дроб, синдром на полицистични јајници или други знаци на метаболичко нарушување.
Добрата вест е дека навременото препознавање и индивидуално приспособените промени во исхраната, физичката активност и телесната тежина можат значително да ја подобрат чувствителноста на организмот на инсулин и да го намалат ризикот од дијабетес тип 2.
Во КАРДИО ПРЕВЕНТ можете да направите индивидуална ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог.
"Не чекајте шеќерот значително да се покачи. Проценете го ризикот навреме. Закажете ендокринолошка процена."
Што е инсулин?
Инсулинот е хормон што се создава во панкреасот и има клучна улога во регулирањето на шеќерот во крвта.
По оброкот, дел од храната се разградува до гликоза, која преминува во крвта. Инсулинот им помага на клетките во мускулите, масното ткиво и црниот дроб да ја преземат гликозата и да ја користат како енергија или да ја складираат за подоцна.
Кога овој систем функционира правилно, нивото на шеќер во крвта се одржува во соодветни граници.
Што значи инсулинска резистенција?
Инсулинска резистенција значи дека клетките не реагираат доволно добро на дејството на инсулинот.
За да го одржи шеќерот во крвта во нормални граници, панкреасот почнува да создава поголемо количество инсулин. Во почетокот организмот може да ја компензира намалената чувствителност, па шеќерот во крвта да остане нормален.
Со текот на времето, кај дел од луѓето панкреасот повеќе не може да создава доволно инсулин за да ја надомести резистенцијата. Тогаш гликозата почнува да се зголемува и може да се развијат предијабетес, а подоцна и дијабетес тип 2.
Инсулинската резистенција често е поврзана и со:
- зголемена телесна тежина;
- натрупување масно ткиво околу стомакот;
- покачени триглицериди;
- низок HDL холестерол;
- висок крвен притисок;
- замастен црн дроб;
- метаболички синдром;
- синдром на полицистични јајници;
- зголемен кардиоваскуларен ризик.
Дали инсулинската резистенција има симптоми?
Најчесто нема јасни симптоми.
Многу луѓе имаат инсулинска резистенција или предијабетес со години без да знаат.
Одредени тегоби можат да бидат присутни, но не се специфични и не се доволни за поставување дијагноза. Тие може да вклучуваат:
- замор;
- поспаност по оброк;
- зголемен апетит;
- брзо повторно чувство на глад;
- желба за слатка храна;
- тешкотии при намалување на телесната тежина;
- натрупување масно ткиво околу стомакот;
- нарушена концентрација;
- промени во менструалниот циклус кај жени со полицистични јајници;
- потемнување и задебелување на кожата, најчесто на вратот или под пазувите.
Овие симптоми можат да имаат и други причини. Инсулинска резистенција не треба да се дијагностицира само врз основа на замор, глад или тешко слабеење.
Кој има зголемен ризик?
Ризикот е поголем кај лица:
- со прекумерна телесна тежина или обезност;
- со поголем обем на половината;
- кои се физички неактивни;
- со семејна историја на дијабетес тип 2;
- со предијабетес;
- со висок крвен притисок;
- со покачени триглицериди или низок HDL холестерол;
- со замастен црн дроб;
- со синдром на полицистични јајници;
- со историја на гестациски дијабетес;
- кои родиле дете со висока родилна тежина;
- со нарушување на дишењето во сон;
- кои користат одредени лекови;
- со зголемен ризик поврзан со возраста и наследноста.
Инсулинската резистенција може да се јави и кај лица кои немаат изразено зголемена телесна тежина. Затоа процената не треба да се заснова само на изгледот.
Како се поставува дијагнозата?
Не постои еден единствен рутински тест кој самостојно и сигурно ја потврдува инсулинската резистенција кај секој пациент.
Процената треба да ги опфати:
- личната и семејната медицинска историја;
- телесната тежина и обемот на половината;
- крвниот притисок;
- начинот на исхрана;
- физичката активност;
- присутните заболувања;
- терапијата што ја користи пациентот;
- лабораториските резултати.
Во зависност од индивидуалниот ризик, лекарот може да препорача:
- гликоза во крвта на гладно;
- HbA1c;
- орален гликозо-толерантен тест;
- липиден профил;
- ензими и процена на функцијата на црниот дроб;
- инсулин на гладно или дополнителни мерења кога постои медицинска индикација;
- испитувања на тироидната жлезда или други хормони кога симптомите го налагаат тоа.
За утврдување предијабетес и дијабетес се користат стандардизирани критериуми засновани на гликоза, HbA1c и, кога е потребно, орален гликозо-толерантен тест.
Дали HOMA-IR е доволен за дијагноза?
HOMA-IR е пресметка која ги користи вредностите на гликозата и инсулинот на гладно.
Може да биде корисна како дополнителна информација во одредени ситуации, но не треба да се толкува изолирано.
Не постои една универзална гранична вредност што важи за сите лаборатории, возрасни групи и популации.
Резултатот треба да се разгледува заедно со:
- гликозата и HbA1c;
- телесната тежина и обемот на половината;
- липидниот профил;
- крвниот притисок;
- присутните заболувања;
- личната и семејната медицинска историја.
Покачен инсулин или HOMA-IR не треба автоматски да води до самолекување или започнување терапија без ендокринолошка процена.
Инсулинска резистенција и предијабетес – дали се исто?
Не.
Инсулинската резистенција е состојба при која клетките послабо реагираат на инсулинот.
Предијабетесот значи дека нивото на шеќер во крвта веќе е повисоко од нормалното, но сè уште не ги исполнува критериумите за дијабетес.
Инсулинската резистенција може да постои пред да се покачи шеќерот во крвта. Но не секое лице со инсулинска резистенција има предијабетес, ниту секој покачен инсулин значи дека лицето ќе развие дијабетес.
Ризикот се проценува индивидуално.
Зошто е важно да се реагира навреме?
Инсулинската резистенција не е само прашање на шеќерот во крвта.
Таа често се појавува заедно со други метаболички и кардиоваскуларни ризик-фактори.
Доколку состојбата не се препознае и контролира, со текот на времето може да се зголеми ризикот од:
- предијабетес;
- дијабетес тип 2;
- висок крвен притисок;
- нарушени масти во крвта;
- метаболички синдром;
- замастен црн дроб;
- кардиоваскуларни заболувања;
- нарушувања поврзани со полицистични јајници.
Навремената процена овозможува да се интервенира пред да се развијат трајни компликации.
Како се подобрува чувствителноста на инсулин?
Намалување на телесната тежина кога е потребно
Кај лица со прекумерна телесна тежина, и умереното намалување на тежината може да придонесе за подобрување на чувствителноста на инсулин, шеќерот во крвта, крвниот притисок и липидниот профил.
Целта не е брзо слабеење, туку постепена и одржлива промена.
Редовна физичка активност
Активните мускули подобро ја користат гликозата и стануваат почувствителни на инсулин.
Корисна е комбинација од:
- пешачење и други аеробни активности;
- вежби за сила;
- прекинување на долгото седење;
- повеќе движење во текот на денот.
Програмата треба да се приспособи на возраста, здравствената состојба и физичката способност.
Индивидуално приспособена исхрана
Не постои една „диета за инсулинска резистенција“ што одговара на сите.
Вообичаено се препорачува исхрана која содржи:
- зеленчук;
- овошје во соодветни порции;
- мешунки;
- интегрални житарки;
- квалитетни извори на протеини;
- риба;
- јаткасти плодови и семки;
- незаситени масти;
- доволно растителни влакна.
Потребно е да се ограничат засладените пијалаци, честото консумирање слатки, високопреработената храна и прекумерните порции.
Тоа не значи дека јаглехидратите мора целосно да се исфрлат. Поважни се нивниот вид, количеството, комбинацијата со другите намирници и вкупниот начин на исхрана.
Подобар сон и управување со стресот
Недоволниот сон и долготрајниот стрес можат да влијаат врз апетитот, телесната тежина, шеќерот во крвта и способноста за одржување здрави навики.
Затоа квалитетниот сон и психолошката благосостојба се важен дел од целокупниот пристап.
Прекин на пушењето
Пушењето го зголемува кардиоваскуларниот и метаболичкиот ризик. Прекинот на пушењето е важен дел од долгорочната превенција.
Дали е потребна терапија?
Не секое лице со инсулинска резистенција има потреба од лекови.
Кај многу пациенти основата на третманот се:
- индивидуално приспособена исхрана;
- редовна физичка активност;
- намалување на телесната тежина кога е потребно;
- подобрување на сонот;
- контрола на крвниот притисок и мастите во крвта;
- редовно медицинско следење.
Кај одредени пациенти, во зависност од лабораториските резултати, придружните заболувања и вкупниот ризик, лекарот може да препорача медикаментозна терапија.
Лекови не треба да се земаат самостојно само врз основа на покачен инсулин или HOMA-IR.
Ендокринолошка процена во КАРДИО ПРЕВЕНТ
Во КАРДИО ПРЕВЕНТ можете да направите индивидуална процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог.
Процената може да опфати:
- детална медицинска и семејна историја;
- процена на телесната тежина и обемот на половината;
- анализа на постојните лабораториски резултати;
- процена на ризикот од предијабетес и дијабетес;
- процена на липидниот профил и крвниот притисок;
- процена на замастен црн дроб и други придружни состојби;
- индивидуален избор на потребните дополнителни испитувања;
- препораки за исхрана, физичка активност и намалување на телесната тежина;
- процена дали постои потреба од терапија;
- план за редовно следење.
Не се потребни исти испитувања и ист третман кај секој пациент.
Пристапот се приспособува на здравствената состојба, лабораториските резултати, возраста, животните навики и индивидуалниот ризик.
Не чекајте да се развие дијабетес
Инсулинската резистенција и предијабетесот често поминуваат без симптоми, но тоа не значи дека треба да се игнорираат.
Навремената процена и одржливите промени во животните навики можат да ја подобрат метаболичката состојба и да го намалат ризикот од дијабетес тип 2 и кардиоваскуларни заболувања.
Закажете ендокринолошка процена кај доц. д-р Танер Хасан, супспецијалист ендокринолог.
"КАРДИО ПРЕВЕНТ — Превенцијата е најдобра терапија."
Најчесто поставувани прашања
Дали инсулинската резистенција секогаш има симптоми?
Не. Најчесто нема јасни симптоми и може да се развива со години без лицето да знае.
Дали покачен инсулин значи дека имам дијабетес?
Не. Дијабетесот се дијагностицира според стандардизирани вредности на гликозата, HbA1c или оралниот гликозо-толерантен тест. Покачениот инсулин треба да се толкува во поширок медицински контекст.
Дали HOMA-IR е доволен за дијагноза?
Не. HOMA-IR може да биде дополнителен показател, но не треба самостојно да биде основа за дијагноза или терапија.
Дали мора целосно да ги исфрлам јаглехидратите?
Не. Видот, количеството и распоредот на јаглехидратите се поважни од нивно целосно исклучување. Планот за исхрана треба да биде индивидуално приспособен.
Дали секој со инсулинска резистенција мора да зема метформин?
Не. Одлуката за терапија ја носи лекарот според лабораториските резултати, здравствената состојба и индивидуалниот ризик.
Дали инсулинската резистенција може да се подобри?
Да. Кај многу луѓе чувствителноста на инсулин може значително да се подобри со редовна физичка активност, соодветна исхрана, намалување на тежината кога е потребно и третман на придружните ризик-фактори.
